Азески: Зошто сме само Македонци и ништо друго?

Азески: Зошто сме само Македонци и ништо друго?

Меѓународниот институт за Балкански и Блискоисточни студии (ИФИМЕС) од Љубљана, Словенија, редовно ги анализира случувањата на Блискиот Исток и на Балканот. Дејан Азески е македонски историчар, новинар и публицист, член на Меѓународниот институт ИФИМЕС. Во својот текст под наслов: „Зошто сме само Македонци и ништо друго?“ ги анализира последните актуелни случувања во македонско-бугарските односи. Неговиот текст го објавуваме во целост.

Зошто сме само Македонци и ништо друго?

Азески: Зошто сме само Македонци и ништо друго?
Дејан Азески

Бугарската историографија е децидна дека пред 1944 година не постоело никакво македонското национално чувство и дека 99% од православното население на територијата на географска Македонија се чувствувало како Бугарско. Со оглед дека Бугарија има многу поголемо државно искуство од Македонија и со оглед дека исклучително ја ценам нивната наука, би сакал да поверувам во ова. Но секогаш кога ќе тргнам по оваа нивна логика се судрувам со фактот дека мојата прабаба се викала Македонка или Донка, а е родена и крстена околу 1910 година.  Па само по себе ми се наметнува прашањето: ако не постоеле Македонци и чувство на припадност зошто некои мои чукун дедо или чукун баба среде турско ропство би ја крстиле својата ќерка Македонка?

Раѓањето на современите нации

На ова веројатно моите колеги од Бугарија би ми одговориле дека поимот Македонија и терминот Македонци одсекогаш имал само географско значење, а не и национално. И тоа можеби е точно до некаде. Но точно е само до некаде бидејќи географската припадност често била пресудна за будење на националното чувство кај скоро сите нации.

За да ви го објаснам ова ќе мора да ве навратам малку во Средниот век. Период кога картата на Европа била најрасцепкана. Во тој период буквално секое село имало свој феудалец кој на таа мини-територија си се однесувал како крал. Имал и свој замок, своја војска, а земјата за обработка ја делел и разделувал по негова желба и слободно убедување. Но сите тие феудалци (и нивните поданици) на територијата на географска Франција, па подоцна Италија па на крај и Германија биле свесни дека припаѓаат на иста јазична група и дека ги обединува некаков заеднички интерес. И така врз основа на сличниот јазик и врз основа на географската припадност на одредена територија тие во одредена точка од својата историја се формирале како нација. Значи се оделиле од англосаксонската или латинската група на народи и направиле национални држави. Епа тогаш што е различно со македонскиот народ и македонската нација? Зошто Бугарија може да тврди дека Шопите од Северозападот, Тракијците од Југот и Добруџанците од северо-истокот се потполно идентички Бугари, а ние не може да тврдиме дека населенито од Охрид и од Штип припаѓа на една нација бидејќи гаи едно национално чувство. Точно е дека нашето национално обединување настанало дури сто години после Италијанското. Но и Бугарската национакна држава е сигурно неколку века помлада од Француската или Руската. Едноставно ние не сме виновни што услови за формирање на современа држава се створиле дури во 1944 година. Крај краева на светот постојат неколку илјади народи, а само неколку стотици држави. Па има и такви како Курдите кои се повеќе од 30 милиони луѓе, а се уште не се во можност да формираат својата држава. Значи апсолутно Македонците не треба да имаат никаков комплекс дека доцна формирале држава и дека тоа ги става во подреден статус кон некого од соседите.

Демократското право да се декларираме како сакаме

Азески: Зошто сме само Македонци и ништо друго?
Image by Dimitris Vetsikas from Pixabay

Според официјалните податоци на последниот македонскиот попис од 2002 година, покрај националното декларирање како Албанци, Турци, Роми, Бошњаци можете да најдете и луѓе кои се декларираат како Југословени, Бразилци па дури и Марсовци. Сите се тие ставени под ставката:останато -која е составена од вкупно 20.000 жители. Поентата на ова е дека секој од нас има легитимно демократско право да се чувствува така како што сака.

Всушност тоа е основата и на Американската политичка нација или Австралијанската. Таму секој има право да почне да се чувствува како Американец или Австралијанец уште првиот ден кога ќе се насели на нивната територија. Од тука се поставува прашањето, ако некој сака да се декларира како Македонец кој зборува Македонски јазик од каде правото на некој во Софија или Пловдив да му го оспорува тоа. Според меѓународното право никој не може да им забрани ниту на оние Бугарски државјани во регионот на Пиринска Македонија (која територијално припаѓа на Бугарската држава) да се чувствуваат и декларираат како Македонци, нормално ако тоа го прават по свое слободно убедување и по своја слободна воља.

Навистина на почетокот на третата деценија од 21 век, илузорно делува да се разговара за вакви прашања кои по секоја демократска логика би требало да се подразбираат уште од самиот старт.

Ако е Софија толку сигурна дека е во право- зошто не го тестира својот авторитет пред Македонците?

Во последните 20 години, поради низа на околности генерално поврзани со светската геополитика, бугарскиот пасош стана многу повреден од Македонскиот. Па така официјална Софија тоа преќутно почна да го злоупотребува делејќи бугарски државјанства и пасоши на Македонци кои ќе успеаат да докажат дека нивните предци се декларирале како Бугари или пак служеле во бугарската армија. Иако нема официјални статистики веројатно се работи за некоја бројќжка од повеќе десетици илјади, а можда и стотина илјади државјани на Македонија кои зеле бугарски пасош.

Сега овие луѓе кои во најголем дел од случаите зеле бугарско државјанство поради економски причини како би можеле да одат на работа во Западна Европа, бугарската држава ги преставува како Бугари на територијата на Македонија. Но реалноста не е таква. Пописот во 2002 година покажа дека многу малку Македонци се чувствуваат како Бугарија (помалку од 1%), а и незавршениот попис од 2012 исто така неофицијално ја потврди оваа состојба. Значи една работа е јас кој моментално живеаам во Италија утре да се стекнам со Италијанско државјанство, а друга работа е вистински да се чувствувам за Италијан и моите деца утре да ги воспитувам дека се Италијани.

Втора работа, во последните неколку години на македонската политичка сцена се појавија и неколку партии, движења и здруженија кои отворено се залагаат за поактивна соработка со Бугарија, па дури може да се декларираат и како пробугарски. Тоа е нивно легитимно право и јас на некој начин ги подржувам, се додека нивните ставови ги изразуваат на демократски начин/ Но факт е дека ниедна од тие партии, организации, или здруженија нема никаква поголема политичка тежина и популарност помеѓу граѓаните. Ако овие организации се мерило за авторитетот кој Бугарија го ужива кај Македонците тој е скоро непостоечки.

И за крај на овој дел треба да искрено да кажеме дека погрешната политика која Бугарија ја води кон Македонците резултира со тоа- од 1912 до денес, тотално да се промени поимањето на Македонците кон оваа држава. Ако пред само еден век, многумина од нашите предци во Софија гледале еден и единствен сојузник, братство и спас- сега веќе скоро и да не може да се најде поголема група македонци кои гаат такви илузии.

Затоа ваквата политика од Софија мора да престане инаку јазот помеѓу двата братски народи ќе дојде до точка од која нема враќање назад.

 

Сепак на крај Бугарија и Македонија ќе бидат една држава но само во рамките на ЕУ

Со влезот на Македонија во НАТО, за прв пат после 1948, Македонија и Бугарија се во еден исти воен сојуз. Овој факт како никој да не го забележува од нашите интелектуалци и широки народни маси, кои моментално се зафатени со постојаните кавги со Бугарија. Дополнително се надеваме дека во скоро време за прв пат по 1944 (но овој пат на рамноправна база) ќе може без пасош и лична карта да ја посетуваме Бугарија и до таму да стигнеме брзо и ефикасно по нов пат или брза железница. Јас лично така ја гледам иднината на Бугарско- Македонското братсво, а не во историските комисии и бескрајните преговори кои на никого нема да му донесат ништо добро. Во бирократијата постои една изрека, ако сакаш нешто да не биде завршено тогаш формирај комисија која ќе работи на тоа прашање. Па така не треба да имаме никакви големи очекувања од тоа што ќе се договорат нашите и бугарските колеги научници. И на крај тоа и не е толку важно, треба да ги оставиме научниците да се бават со наука, а што помалку да дозволуваме тоа да се одразува на дневата политика. Поточно тоа да се злоупотребува од дневената политика како што моментално се прави.

Инаку на територијата на денешна Бугарија живеаат барем неколку стотици илјади луѓе кои се чувствуваат како Бугари но кои влечат потекло од територијата на Македонија. Тие и нивните потомци во иднина треба да се искористат како најдобра можна база за подобрување на македонско- бугарските односи, а не за влошување. Бидејќи два народи кои зборуваат многу сличен јазик без падежи, кои во најголем дел делат иста религија и кои и по менталитет и по храна и по култура се многу слични, не смеаат да имаат толку малку контакти и да знаат толку малку еден за друг.

Љубљана/Трст 16 мај 2020

IFIMES

POSLEDNJE OBJAVLJENO

Novinar

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Next Post

Azeski: Zašto smo samo Makedonci i ništa drugo?

ned maj 17 , 2020
Azeski: Zašto smo samo Makedonci i ništa drugo? Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES)[1] iz Ljubljane, Slovenija, redovno analizira događanja na Bliskom istoku i Balkanu. Dejan Azeski je makedonski historičar, novinar i […]